ÁTTUNDI KAFLI:
VIÐ NÁUM BATA
Þótt vissulega sé "misjafn sauður í mörgu fé" eins og máltækið segir, þá sameinar fíknin okkur. Reynslusögur okkar kunna að vera á ýmsa vegu en þegar upp er staðið eigum við alltaf eitt sameiginlegt. Þessi sameiginlegi sjúkdómur eða mein er fíknin. Við þekkjum vel þetta tvennt sem fíknin samanstendur af: þráhyggju og stjórnleysi. Þráhyggja er ranghugmyndin sem lætur okkur aftur og aftur neyta eftirlætisefnisins okkar eða einhvers sem á að koma í stað þess til að endurvekja sæluna og vellíðanina sem við þekktum áður.
Stjórnleysið er í því fólgið að eftir að við höfum hrint ferlinu af stað með einu fixi, einni pillu eða einum drykk þá getum við ekki hætt með okkar eigin viljastyrk. Vegna þess hve næm við erum fyrir fíkniefnum erum við algerlega í greipum eyðandi afls sem er mun máttugra en við sjálf.
Þegar til kastanna kemur og við sjáum að við virkum ekki lengur eins og manneskjur, hvorki með fíkniefnum né án þeirra, stöndum við öll frammi fyrir sama erfiða valinu. Hvað getum við tekið til bragðs? Við virðumst geta valið um tvennt: að halda áfram eins og við best megnum – í fangelsi, inn á stofnanir eða í dauðann – eða að finna nýja leið til að lifa eftir. Fyrr á árum bauðst afar fáum fíklum síðari kosturinn. Þeir sem eru fíklar nú á dögum eru lánsamari. Í fyrsta skipti frá upphafi mannkynsins hefur einföld lausn sannað gildi sitt í lífi margra fíkla. Hún stendur okkur öllum til boða. Þetta er einfalt, andlegt – ekki trúarlegt – prógramm sem nefnist Narcotics Anonymous.
Þegar fíkn mín hafði steypt mér í algeran vanmátt, gagnsleysi og uppgjöf fyrir fimmtán árum* var ekkert N.A. Ég fann A.A. samtökin og í þeim félagsskap hitti ég fíkla sem líka höfðu fundið svar þar við vandamáli sínu. Hins vegar vissum við að margir fetuðu enn veg blekkingar, vanhirðu og dauða vegna þess að þeir gátu ekki samsamað sig alkóhólistunum í A.A. Þeir sáu aðeins einkennin á yfirborðinu en ekki líðanina og tilfinningarnar undir því, þar sem samkenndin verður að lækningarmætti fyrir alla sem þjást af fíkn. Ásamt allmörgum öðrum fíklum og nokkrum A.A. félögum sem höfðu tröllatrú á okkur og prógramminu stofnuðum við samtökin sem nú eru þekkt sem Narcotics Anonymous í júlí 1953. Okkur fannst að þá myndu fíklar strax finna til eins mikillar samkenndar og hver og einn þyrfti til að sannfærast um að hann gæti orðið edrú, vegna fyrirmyndar annarra sem notið höfðu bata árum saman.
Árin liðu og í ljós kom að þetta var í meginatriðum það sem þurfti til. Þetta orðlausa tungumál hluttekningar, trúnaðar og trausts, sem við köllum samhygð, skapaði andrúmsloft þar sem við upplifðum tímann, snertum á raunveruleikanum og endurnýjuðum kynni okkar af andlegum verðmætum sem mörg okkar höfðu fyrir löngu glatað. Okkur í þessu prógrammi batans fjölgar jafnt og þétt og við styrkjumst. Aldrei áður hafa jafn margir fíklar, sem eru edrú að eigin vali og frjálsir í samfélaginu, getað hist þar sem þeir kjósa sjálfir til að viðhalda bata sínum í algjöru skapandi frelsi.
Jafnvel fíklar sögðu að ekki væri hægt að gera þetta á þann hátt sem við höfðum hugsað okkur. Við trúðum á opna og fastsetta fundi – engan feluleik eins og þann sem aðrir hópar höfðu prófað. Okkur fannst þetta ólíkt öllum öðrum aðferðum sem áður höfðu verið reyndar. Okkur fannst að því fyrr sem fíklar gætu horfst í augu við vandamál sín í daglegu lífi, þeim mun fyrr yrðu þeir virkir þjóðfélagsþegnar. Það kemur að því að við verðum að læra að standa á okkar eigin fótum og takast á við lífið á lífsins forsendum, af hverju ekki strax frá byrjun?
Þetta olli því að sjálfsögðu að margir féllu og margir áttu ekki afturkvæmt. Hins vegar urðu margir eftir og margir sneru aftur eftir bakslagið. Góðu fréttirnar eru þær að margir þeirra sem núna eru félagar okkar hafa verið edrú mjög lengi og eru þeim mun hæfari til að hjálpa nýliðum. Viðhorf þeirra byggjast á andlegum grundvallarreglum sporanna okkar og erfðavenjanna og eru hreyfiaflið sem styrkir prógrammið okkar og eininguna í því. Við vitum að sú stund er runnin upp að gamla, útjaskaða lygin: "Eitt sinn fíkill, ávallt fíkill" verður hvorki viðurkennd af samfélaginu né fíklinum sjálfum. Við náum bata.
Batinn byrjar á uppgjöf. Upp frá því er hvert og eitt okkar stöðugt minnt á að einn dagur edrú er einn sigurdagur. Viðhorf okkar, hugsanir og viðbrögð breytast í Narcotics Anonymous. Við gerum okkur grein fyrir því að við erum ekki aðskotadýr og sættum okkur við það hver við erum.
Fíkn er jafngömul mannkyninu. Fyrir okkur er fíkn þráhyggja sem knýr okkur til að nota efni sem tortíma okkur ásamt stjórnleysinu sem þvingar okkur til að halda neyslu þeirra áfram. Algert bindindi er grunnurinn að hinu nýja lífi okkar.
Í gamla daga áttu fíklar sér enga von. Í Narcotics Anonymous lærum við að deila með öðrum einsemdinni, gremjunni og óttanum sem við öll eigum sameigleg og höfum enga stjórn á. Gömlu hugmyndirnar okkar komu okkur í vandræði. Við vorum ekki stillt inn á fullnægju; við einbeittum okkur að tómleikanum og hve allt væri einskis vert. Við réðum ekki við velgengni svo mistök urðu lífsstíll okkar. Í batanum eru mistök okkar aðeins tímabundið bakslag, ekki hlekkur í órjúfanlegri keðju. Heiðarleiki, opinn hugur og fúsleiki til að breytast eru allt ný viðhorf sem auðvelda okkur að sjá bresti okkar og biðja um hjálp. Við erum ekki lengur knúin til að breyta gegn réttu eðli okkar og gera það sem við innst inn kærum okkur ekki um.
Flestir fíklar streitast á móti bata og prógrammið sem við deilum með þeim truflar neyslu þeirra. Þegar nýliðar segja okkur að þeir geti haldið áfram að nota einhver fíkniefni kemur tvennt til greina. Annað hvort eru þeir ekki fíklar eða að þeir hafa ekki gert sér grein fyrir sjúkdómi sínum og eru enn að afneita fíkn sinni. Fíkn og fráhvörf brengla heilbrigða hugsun og nýliðar horfa yfirleitt frekar á það sem aðgreinir þá frá öðrum en það sem þeir eiga sameiginlegt með þeim. Þeir leita leiða til að afsanna að þeir séu fíklar og dæma sjálfa sig frá bata.
Mörg okkar gerðu það sama þegar við vorum nýliðar, þannig að þegar við störfum með öðrum reynum við að segja hvorki né gera neitt sem gefur þeim afsökun fyrir að halda neyslu áfram. Við vitum að heiðarleiki og hluttekning eru grundvallaratriði. Fullkomin uppgjöf er lykillinn að bata og algert bindindi er það eina sem gagnast hefur okkur. Það er reynsla okkar að engum fíkli sem hefur gefið sig þessu prógrammi algerlega á vald hefur mistekist að öðlast bata.
Narcotics Anonymous er andlegt, ekki trúarlegt, prógramm. Hver og einn edrú fíkill er kraftaverk og að viðhalda kraftaverkinu krefst stöðugrar árvekni, uppgjafar og áframhaldandi þroska. Það er óeðlilegt ástand fyrir fíkil að vera ekki í neyslu. Við lærum að lifa edrú. Við lærum að vera heiðarleg gagnvart okkur sjálfum og horfa á málin frá báðum hliðum. Til að byrja með er erfitt að taka ákvarðanir. Áður en við urðum edrú réðu hvatir okkar flestu sem við gerðum. Í dag erum við ekki föst í þeim hugsunarhætti. Við erum frjáls.
Í batanum finnum við að það er algert skilyrði að sætta sig við raunveruleikann. Þegar okkur tekst það finnst okkur ekki lengur nauðsynlegt að nota fíknefni til að breyta skynjun okkar. Án fíkniefna höfum við tækifæri til að virka eins og gagnlegar manneskjur, ef við sættum okkur við okkur sjálf og heiminn nákvæmlega eins og hann er. Við lærum að ágreiningur er hluti af lífinu og við lærum nýjar aðferðir til að leysa hann í stað þess að flýja frá honum. Hann er hluti af heiminum eins og hann er. Við lærum að láta vandamálin ekki stjórna tilfinningum okkar. Við sinnum því sem liggur fyrir og reynum ekki að þvinga fram lausnir. Við hörfum lært að ef lausn er ekki gagnleg er hún ekki andleg. Í fortíðinni gerðum við einfaldar uppákomur að vandamálum; við gerðum úlfalda úr mýflugu. Okkar bestu hugmyndir komu okkur hingað. Í batanum lærum við að treysta á mátt, æðri okkur sjálfum. Við höfum ekki öll svör við öllum vandamálum, en við getum lært að lifa án fíkniefna. Við getum verið edrú og notið lífsins, ef við munum að lifa einn dag í einu.
Við berum ekki ábyrgð á sjúkdómi okkar, einungis batanum. Þegar við förum að nýta okkur það sem við höfum lært fer líf okkar að breytast til hins betra. Við leitum hjálpar hjá fíklum sem njóta lífsins frjálsir úr vítahring neyslu og fíknar. Við þurfum ekki að skilja prógrammið til að það virki. Það eina sem við þurfum að gera er að fara eftir leiðbeiningunum.
Reynslusporin tólf veita okkur létti sem er nauðsynlegur fyrir batann, því þau eru ný, andleg leið til að lifa, leið sem gerir okkur fær um að eiga þátt í okkar eigin bata.
Frá fyrsta degi verða reynslusporin tólf hluti af lífi okkar. Í fyrstu kunnum við að vera full neikvæðni og leyfum aðeins fyrsta sporinu að ná fótfestu. Seinna erum við ekki eins óttaslegin og getum notað þessi verkfæri betur og okkur til meiri hagsbóta. Við skiljum að gamlar tilfinningar og ótti voru sjúkdómseinkenni. Raunverulegt frelsi stendur okkur nú til boða.
Eftir því sem batanum fleygir fram öðlumst við nýja sýn á það að vera edrú. Okkur finnst þungu fargi vera af okkur létt og við njótum þess að vera laus við löngunina til að nota. Við komumst að því að allir sem við hittum hafa eitthvað að bjóða. Við verðum fær um að þiggja eins og að gefa. Lífið getur orðið okkur nýtt ævintýri. Við kynnumst hamingju, gleði og frelsi.
Engin ein mynd er rétt af fíkli í bata. Þegar fíkniefnin víkja og fíkillinn fer eftir prógramminu getur margt dásamlegt gerst. Brostnir draumar lifna við og ný tækifæri skjóta upp kollinum. Fúsleiki okkar til að þroskast andlega léttir lund okkar. Þegar viðbrögð okkar stjórnast af reynslusporunum breytist persónuleiki okkar. Það sem við gerum er það sem skiptir máli. Við treystu æðri mætti okkar fyrir útkomunni.
Bati er áframhaldandi ferli. Óttinn við að snerta og vera snert hverfur. Við lærum að einfalt, kærleiksríkt faðmlag getur gert gæfumuninn þegar við erum einmana. Við upplifum kærleika og sanna vináttu.
Við vitum að við erum vanmáttug gagnvart sjúkdómi sem er ólæknandi, í stöðugri þróun og banvænn. Ef þróun hans er ekki stöðvuð versnar hann uns hann dregur okkur til dauða. Við ráðum ekki við þráhyggjuna og stjórnleysið. Eina lausnin er í því fólgin að hætta neyslu og byrja að læra að lifa. Þegar við erum fús til þess að fara þessa leið og þiggja hjálpina sem okkur stendur til boða verður nýtt líf mögulegt. Á þann hátt náum við bata.
Í dag njótum við kærleika félagsskaparins og getum loksins horft í augun á annarri manneskju og verið þakklát fyrir að vera það sem við erum.
* Þetta var skrifað árið 1965.