SJÖUNDI KAFLI
BATI OG HRÖSUN
Margir halda að bati snúist einfaldlega um að nota ekki fíkniefni. Þeim finnst þeir sem falla hafa brugðist algerlega og þeir sem verið hafa án fíkniefna í langan tíma njóta mikillar velgengni. Okkur sem náð höfum bata með Narcotics Anonymous prógramminu finnst þessi nálgun of einfeldningsleg. Eftir að hafa kynnst félagsskap okkar getur hrösun einmitt verið til þess falin að knýja fólk til að tileinka sér prógrammið af fullri alvöru. Á sama hátt höfum við séð suma félaga okkar halda sig frá fíkniefnum í langan tíma þótt óheiðarleiki þeirra og sjálfsblekking meini þeim að ná fullum bata og öðlast viðurkenningu samfélagsins. Algert og áframhaldandi bindindi ásamt náinni samvinnu og samkennd með öðrum N.A. félögum er hins vegar besta undirstaða batans eftir sem áður.
Þótt allir fíklar séu í grundvallaratriðum eins í eðli sínu erum við sem einstaklingar ólíkir, bæði hvað varðar sjúkdómsstigið og hraða batans. Undir vissum kringumstæðum getur fall lagt grunninn að algeru frelsi. Undir öðrum kringumstæðum er aðeins hægt að ná því frelsi með því að ríghalda sér frá neyslu af algeru vægðarleysi og óbilgirni, hvað sem á dynur, þar til erfiðleikarnir eru gengnir um garð. Fíkill sem hefur með einhverjum aðferðum kynnst því, þótt ekki sé nema um stundarsakir, að hafa misst löngunina eða þörfina til að nota og öðlast frjálsan vilja í stað þess að vera fangi þráhyggju og stjórnleysis, hefur náð árangri sem getur haft úrslitaáhrif á bata hans. Frelsið og sjálfstæðið eru hér að veði. Að fara á eigin spýtur að taka aftur við stjórn á sínu eigin lífi er freistandi, þótt við virðumst vita að það sem við höfum öðlast höfum við fengið með því að treysta mætti, æðri okkur sjálfum, og því að gefa og þiggja hjálp frá öðrum af algerri samkennd. Oft munu draugar fortíðarinnar ásækja okkur í batanum. Lífið getur aftur orðið tilgangslaust, tilbreytingarlaust og leiðinlegt. Við getum þreyst andlega á því að endurtaka sífellt nýjar hugmyndir og orðið líkamlega þreytt á nýjum framkvæmdum, samt vitum við að ef við þráumst ekki við munum við aftur taka upp gamla siði. Okkur grunar að ef við notum ekki það sem við höfum öðlast munum við glata því. Þetta eru oft okkar mestu þroskaskeið. Hugur okkar og líkami virðast dauðþreytt á þessu, en innra með okkur eru mögnuð umbreytingaöfl að verki sem valda umskiptum á því sem knýr okkur áfram og umturna lífi okkar.
Markmið okkar er bati með því að vinna reynslusporin tólf, ekki bindindi. Það kostar fyrirhöfn að betrumbæta okkur sjálf og þar sem það er ekki nokkur leið að koma nýrri hugmynd fyrir í lokuðum huga verður að opna hann með einhverjum aðferðum. Þar sem við getum aðeins gert það við okkur sjálf verðum við að þekkja tvo skæðustu óvini okkar, skeytingarleysi og frestunaráráttu. Mótspyrnan gegn breytingum virðist okkur meðfædd og aðeins kjarnorkusprenging af einhverju tagi virðist megna að breyta hugsanaferli okkar og hegðun. Fall getur valdið eyðileggingunni sem til þarf, ef við lifum það af. Að einhver náinn okkur falli og deyji í kjölfarið getur vakið okkur til meðvitundar um nauðsyn þess að láta nú hendur standa fram úr ermum.
Við höfum séð fíkla koma í félagsskapinn, prófa prógrammið og vera edrú í einhvern tíma. Með tímanum duttu sumir fíklar úr sambandi við aðra fíkla í bata og hurfu aftur í virka neyslu. Þeir gleymdu því að það er þetta fyrsta fíkniefni sem leysir vítahringinn úr læðingi upp á nýtt. Þeir reyndu að hafa stjórn á því, að nota í hófi eða nota aðeins ákveðin efni. Engin þessara stjórnunaraðferða virkar fyrir fíkla.
Fall er raunverulegt. Það getur gerst og gerist oft. Reynslan sýnir að þeir sem ekki vinna daglega fyrir batanum samkvæmt prógramminu geta fallið. Við sjáum þá koma aftur í leit að bata. Kannski voru þeir búnir að vera edrú árum saman áður en þeir féllu. Ef þeir eru það lánsamir að eiga afturkvæmt eru þeir skelfingu lostnir. Þeir segja okkur að fallið hafi verið mun hræðilegra en fyrri neysla þeirra. Við höfum aldrei séð neinn sem lifir eftir Narcotics Anonymous prógramminu falla.
Hrösun er oft banvæn. Við höfum verið viðstödd jarðarfarir ástvina okkar sem dóu af því að þeir féllu. Andlát þeirra bar að með ýmsum hætti. Oft hverfa þeir sem falla í mörg ár og búa við stöðuga eymd á meðan. Þeir sem komast í fangelsi eða inn á stofnanir kunna að lifa af og eiga afturkvæmt í N.A.
Í daglegu lífi okkar verðum við fyrir andlegum og tilfinningalegum áföllum sem gera okkur vanmáttug fyrir líkamlegum þætti fíknar okkar. Þar sem fíkn er ólæknandi sjúkdómur eiga fíklar það til að falla.
Við neyðumst aldrei til að falla. Við höfum val. Fall er aldrei slys. Fall er merki þess að við erum með fyrirvara á prógramminu. Við förum að slaka á í prógramminu og skilja eftir smugur í daglegu lífi okkar. Við föllum í blindni í þá gryfju að telja okkur trú um að við getum plumað okkur sjálf. Fyrr eða síðar munum við verða fyrir þeirri blekkingu að fíkniefni geri lífið auðveldara. Við trúum því að fíkniefnin geti breytt okkur, en gleymum því að þær breytingar eru banvænar. Þegar við trúum því að fíkniefni leysi vandamál okkar og gleymum því sem þau geta gert okkur erum við í miklum vanda stödd. Ef við tortímum ekki þeirri blekkingu að við getum haldið áfram neyslu eða að við getum hætt neyslu af sjálfsdáðum erum við sannarlega að undirrita okkar eigin dauðadóm. Að vanrækja persónulegar skyldur okkar virðist, af einhverju ástæðum, minnka sjálfsálit okkar með þeim afleiðingum að ákveðið hegðunarmynstur fer að gera vart við sig á öllum sviðum lífs okkar. Ef við förum að koma okkur undan okkar nýju persónulegu ábyrgð með því að mæta ekki á fundi, vanrækja tólfta spors vinnu og skipta okkur ekki af, þá hættir prógrammið. Það er þetta sem lætur okkur falla. Við getum fundið fyrir breytingum á hugarfari okkar. Við missum hæfileikann til að hafa opinn hug. Við getum farið að fyllast reiði og gremju í garð hvers sem er. Við getum farið að hafna okkar nánustu. Við einangrum okkur. Á stuttum tíma fáum við ógeð á okkur sjálfum. Við hverfum aftur í okkar sjúklegasta hegðunarmynstur án þess að þurfa að nota fíkniefni.
Þegar gremja eða einhver önnur tilfinningaóreiða gerir vart við sig getur það látið okkur falla að stunda ekki sporin.
Áráttukennd hegðun einkennir marga fíkla. Stundum reynum við að fylla okkur af einhverju til að verða fullnægð til þess eins að uppgötva að það er engin leið að fullnægja okkur. Hluti mynstursins sem fylgir fíkn er í því fólginn að við fáum aldrei nóg. Stundum gleymum við því og höldum að ef við fáum bara nógan mat, nógu mikið kynlíf eða nógu mikið af peningum verðum við fullnægð og allt verði í lagi. Sjálfshyggjan glepur okkur enn til að taka ákvarðanir sem byggja á því að við ráðskumst með fólk eða á eigingirni, losta eða hroka. Okkur líkar illa að hafa rangt fyrir okkur. Við teljum okkur trú um að við getum staðið á eigin fótum en einmanakenndin og vænisýkin snúa fljótt aftur. Við komumst að því að við getum þetta ekki ein; þegar við reynum það versnar allt. Það verður að minna okkur á hvaðan við komum og að sjúkdómur okkar versnar jafnt og þétt ef við notum. Á þessum stundum þörfnumst við félagsskaparins.
Við náum ekki bata á einni nóttu. Þegar við áttum okkur á því að við höfum tekið slæma ákvörðun eða sýnt lélega dómgreind höfum við tilhneigingu til að réttlæta það. Oft förum við út í algerar öfgar við að breiða yfir mistök okkar. Við gleymum því að í dag höfum við val. Okkur hrakar.
Það er eitthvað í sjálfstortímandi persónuleika okkar sem hrópar á mistök. Fæstum okkar finnst við verðskulda velgengni. Þetta er algengt hjá fíklum. Sjálfsvorkunnin er einn mest eyðileggjandi brestur okkar og mergsýgur allan uppbyggilegan þrótt úr okkur. Við einblínum á það sem er ekki samkvæmt óskum okkar og hunsum alla fegurðina í lífi okkar. Án þess að hafa löngun til að bæta líf okkar, eða jafnvel til þess að lifa, sökkvum við stöðugt dýpra og dýpra. Sum okkar eiga ekki afturkvæmt.
Við verðum að læra upp á nýtt fjölmargt sem við höfum gleymt og þróa með okkur ný viðhorf til lífsins ef við eigum að komast af. Þetta er það sem Narcotics Anonymous snýst um. Samtökin snúast um fólk sem stendur ekki á sama um örvæntingarfulla, dauðadæmda fíkla og getur smám saman kennt þeim að lifa án fíkniefna. Mörg okkar áttu erfitt með að ganga í félagsskapinn af því að við skildum ekki að við erum með sjúkdóm fíknarinnar. Stundum álítum við hegðun okkar í fortíðinni hluta af okkur sjálfum en ekki hluta af sjúkdómi okkar.
Við tökum fyrsta sporið. Við viðurkennum vanmátt okkar gagnvart fíkn okkar, að líf okkar er orðið stjórnlaust. Lífið skánar smám saman og við öðlumst sjálstraustið aftur. Við teljum okkur trú um að við getum þetta sjálf. Enn batnar okkur og við förum að halda að við höfum ekkert við þetta prógramm að gera. Hroki er aðvörunarmerki. Einmanaleikinn og vænisýkin munu snúa aftur. Við komumst að því að við getum þetta ekki upp á eigin spýtur og okkur hrakar. Við tökum fyrsta sporið af alvöru, í þetta sinn innra með okkur. Þeir tímar munu samt koma að okkur dauðlangar að nota. Okkur langar að flýja og okkur líður ömurlega. Það verður að minna okkur á hvaðan við komum og að þetta verður verra næst. Á þessum tíma höfum við mesta þörf fyrir prógrammið. Við skiljum að við verðum að gera eitthvað.
Þegar við gleymum fyrirhöfninni og erfiðinu sem það kostaði okkur að öðlast tímabundið frelsi í lífinu fer okkur smám saman að skorta þakklæti og sjálfstortímingin byrjar aftur. Ef ekki er gripið til aðgerða þegar í stað eigum við á hættu að falla og stefna lífi okkar í voða. Ef við höldum okkur við ranghugmyndir okkar um raunveruleikann frekar en að beita þeim verkfærum sem prógrammið réttir okkur, snúum við aftur til einangrunarinnar. Einmanaleikinn drepur okkur að innan og fíkniefnin sem næstum undantekningalaust fylgja í kjölfarið kunna að ljúka verkinu. Tilfinningarnar sem við upplifðum undir lok neyslunnar munu gera vart við sig aftur, enn kröftugri en áður. Þetta mun gera út af við okkur ef við gefum okkur ekki N.A. prógramminu algerlega á vald.
Hrösun getur orðið okkur að bana eða neytt okkur til að gera okkur loksins grein fyrir því hver við í raun erum. Eymdin sem óhjákvæmilega fylgir í kjölfar neyslunnar er ekki skammvinnrar sælu virði. Fyrir okkur jafnvgildir neysla dauða, oft í margvíslegum skilningi.
Eitt af því sem mörg okkar hafa hrasað um á leið sinni til bata virðist vera að gera óraunhæfar væntingar til sjálfra okkar og annarra. Persónuleg sambönd geta valdið miklum sársauka. Við gerum okkur ákveðnar vonir um það hvernig á að fara. Við fyllumst gremju og reiði þegar þessar vonir bregðast. Við gleymum því að við höfum ekkert vald yfir öðrum. Gamlar hugsanir og tilfinningar eins og einmanaleiki, örvænting, úrræðaleysi og sjálfsvorkunn ná aftur tökum á okkur. Við gleymum öllu um trúnaðarmanneskju, fundi, lesefni og öðru uppbyggilegu. Við verðum að láta batann ganga fyrir og hafa forgangsröðina á hreinu.
Að skrifa niður hvað við þráum, hvers við biðjum og hvað við fáum og segja trúnaðarmanneskjunni okkar eða einhverjum öðrum sem við treystum frá því hjálpar okkur að sigrast á þessum neikvæðu tilfinningum. Að leyfa öðrum að segja okkur frá reynslu sinni gefur okkur von um að þetta batni. Svo virðist sem vanmátturuinn reynist mörgum fjötur um fót. Þegar þörf krefur þess að við viðurkennum vanmátt okkar hættir okkur til að byrja á að leita leiða til að sýna mátt okkar. Eftir að þær leiðir hafa allar verið fullreyndar byrjum við að miðla til annarra og finnum von. Að mæta daglega á fundi, lifa einn dag í einu og lesa lesefnið virðist hafa jákvæð áhrif á andlegt ástand okkar. Að vera fús til að prófa það sem hefur hjálpað öðrum skiptir sköpum. Jafnvel þegar okkur líður þannig að okkur langi ekki að mæta eru fundir uppspretta vonar og styrks fyrir okkur.
Það er mikilvægt að segja öðrum frá því þegar okkur langar í fíkniefni. Það er ótrúlega algengt að nýliðar haldi að það sé óeðlilegt að fíkla langi í fíkniefni. Þegar við finnum gömlu löngunina koma yfir okkur höldum við að eitthvað sé að okkur og að hinir í Narcotics Anonymous geti alls ekki skilið okkur.
Það er mikilvægt að muna að löngunin í neyslu mun líða hjá. Við þurfum aldrei að nota aftur, sama hvernig okkur líður. Allar tilfinningar líða hjá að lokum.
Batinn er stöðugt ferðalag upp í móti. Ef við sláum slöku við rennum við niður. Sjúkdómurinn er í stöðugri þróun, jafnvel þótt við séum í bindindi.
Við komum hingað vanmáttug og öðlumst máttinn sem við leitum að hjá hinum í Narcotics Anonymous, en við verðum að bera okkur eftir honum. Þegar við erum edrú og í félagsskapnum verðum við að gæta þess að vera innan um aðra sem þekkja okkur vel. Við þörfnumst hvert annars. Narcotics Anonymous félagsskapurinn tryggir að við lifum af og einn helsti kosturinn við hann er að hann setur okkur í reglulegt, náið samband við fólkið sem einmitt getur best skilið okkur og hjálpað okkur í batanum. Góðar hugmyndir og góðar fyrirætlanir gera ekkert gagn ef við framkvæmum þær ekki. Að bera sig eftir björginni er upphaf glímunnar sem mun veita okkur frelsi. Það brýtur niður veggina sem halda okkur föngnum. Eitt einkenni sjúkdóms okkar er einangrun og að deila hreinskilnislega með öðrum gefur okkur frelsi til að ná bata.
Við erum þakklát fyrir það að við erum svo velkomin á fundi að það fer vel um okkur þar. Ef við værum ekki edrú og mættum ekki á þessa fundi myndum við eiga í miklu meiri erfiðleikum með sporin. Öll fíkniefnaneysla truflar bataferlið.
Við höfum öll komist að því að tilfinningin sem við fáum við að hjálpa öðrum er okkur hvatning til að gera betur í okkar eigin lífi. Þegar við þjáumst, og flest okkar þjást einhvern tímann, lærum við að biðja um hjálp. Við finnum að sársaukinn dvínar þegar fleiri deila honum með okkur. Félagar í samtökunum eru reiðubúnir til að hjálpa þeim sem fallið hafa að ná bata og búa yfir innsæi og geta komið með gagnlegar ábendingar þegar þeir eru beðnir um það. Batinn sem Narcotics Anonymous býður verður að koma að innan og enginn helst edrú nema fyrir sjálfan sig.
Í sjúkdómi okkar erum við að glíma við sterkt eyðileggjandi afl, máttugra okkur sjálfum, sem getur valdið hrösun. Ef við höfum hrasað er mikilvægt að hafa í huga að við verðum að hefja fundasókn eins fljótt og hægt er. Annars eru kannski bara örfáir mánuðir, dagar eða klukkustundir þangað til við eigum ekki afturkvæmt. Sjúkdómur okkar er svo lúmskur að hann getur komið okkur í ómögulega aðstöðu. Þegar það gerist snúum við okkur aftur að prógramminu ef við getum, þegar við getum. Um leið og við notum stjórnumst við af sjúkdómnum.
Við náum aldrei fullum bata, sama hvað við erum edrú lengi. Sjálfumgleði er helsti óvinur þeirra sem náð hafa löngum edrútíma. Ef við verðum of sjálfumglöð of lengi stöðvast bataferlið. Merkjanleg einkenni sjúkdómsins fara aftur að gera vart við sig. Afneitun snýr aftur, jafnt og árátta og þráhyggja. Sektarkenndin, eftirsjáin, óttinn og stoltið geta orðið óbærileg. Fljótlega eru okkur allar bjargir bannaðar. Afneitunin og fyrsta sporið heyja einvígi í huga okkar. Ef við leyfum neysluþráhyggjunni að hafa betur erum við búin að vera. Aðeins alger og fullkomin viðurkenning á fyrsta sporinu getur bjargað okkur. Við verðum að gefa okkur prógramminu algerlega á vald.
Fyrsta verkefnið er að vera edrú. Það gerir næstu skref batans möguleg. Á meðan við erum edrú höfum við ákveðna forgjöf á sjúkdóminn, hvað sem á dynur. Við erum þakklát fyrir það.
Margir verða edrú í vernduðu umhverfi, til dæmis á afeitrunarstofnun eða áfangaheimili. Þegar við komum aftur út í heiminn erum við ráðvillt, ringluð og varnarlaus. Að mæta á fundi eins oft og hægt er dregur úr áfallinu sem breytingarnar hafa í för með sér. Fundir eru öruggur staður til að deila reynslu sinni með öðrum. Við förum að lifa prógrammið; við lærum að fylgja andlegum meginreglum í lífi okkar. Við verðum að nota það sem við lærum, annars missum við það og föllum.
Mörg okkar hefðu ekki átt í nein hús að venda ef við hefðum ekki getað treyst N.A. hópum og félögum. Í fyrstu þótti okkur félagsskapurinn í senn heillandi og ógnvekjandi. Okkur fannst við ekki eiga heima á fundum, jafnvel þótt okkur væri hætt að líða vel innan um neyslufélagana. Smám saman rjátlaðist óttinn af okkur eftir að við fórum að taka þátt. Því meir sem við tókum þátt, þeim mun hraðar hvarf okkur óttinn. Það var ástæða þess að við tókum þátt. Þroska fylgja breytingar. Andlegt viðhald tryggir áframhaldandi bata. Einangrun er hættuleg andlegum þroska.
Persónuleg sambönd þróast á milli okkar sem finnum félagsskapinn og förum að lifa sporin. Með auknum þroska lærum við að sigrast á tilheigingunni til að flýja og fela okkur fyrir okkur sjálfum og tilfinningum okkar. Það að vera hreinskilin gagnvart tilfinningum okkar hjálpar öðrum að finna til samkenndar með okkur. Við finnum að þegar við erum heiðarleg náum við til annarra. Það kostar æfingu að verða heiðarlegur og ekkert okkar þykist vera fullkomið. Þegar okkur finnst við vera fönguð eða þrengt að okkur, tekur það mikinn andlegan og tilfinningalegan styrk að vera heiðarlegur.
Að deila með öðrum kemur í veg fyrir að okkur finnist við vera alein og einangruð. Þetta ferli er skapandi, andleg framkvæmd.
Þegar við vinnum prógrammið lifum við sporin dag hvern. Þannig fáum við reynslu í að fylgja andlegum grundvallarreglum. Reynslan sem við öðlumst með tímanum styður undir áframhaldandi bata okkar. Við verðum að nota það sem við höfum lært, annars glötum við því, sama hvað við höfum verið edrú lengi. Að lokum er okkur ljóst að við verðum að vera heiðarleg annars munum við hefja neyslu á ný. Við biðjum um fúsleika og auðmýkt og loksins horfumst við heiðarlega í augu við dómgreindarbrest okkar og vondar ákvarðanir. Við segjum þeim sem við sköðuðum að sökin hafi verið okkar og við gerum þær yfirbætur sem eru nauðsynlegar. Við erum að vinna prógrammið. Núna er orðið auðveldara að vinna prógrammið. Við notum sporin til að koma í veg fyrir að við föllum.
Þeir sem falla geta gengið í aðra gildru. Við kunnum að efast um að við getum hætt að nota og orðið edrú. Við getum aldrei verið edrú upp á eigin spýtur. Ráðvillt hrópum við: "Ég get þetta ekki!" Við níðumst á okkur sjálfum þegar við komum aftur inn í prógrammið. Við ímyndum okkur að félagar okkar beri ekki virðingu fyrir hugrekkinu sem við sýnum með því að koma aftur. Við höfum lært að bera takmarkalausa virðingu fyrir slíku hugrekki. Við fögnum hjartanlega. Það er engin skömm að því að falla – það er skömm að því að koma ekki aftur. Við verðum að gera út af við þá blekkingu að við getum þetta sjálf.
Einnig er auðvelt að falla með því að gera það ekki að algjöru forgangsatriði að vera edrú. Að vera edrú verður að vera í forgangi. Öll eigum við stundum í erfiðleikum í batanum. Þegar við stundum ekki það sem við höfum lært verðum við fyrir tilfinningalegu bakslagi. Þeir sem komast í gegn um það heilu og höldnu sýna hugrekki sem þeir hafa ekki sjálfir til að bera. Eftir að hafa gengið í gegn um slíkt tímabil erum við reiðubúin til að viðurkenna að myrkrið er alltaf mest rétt fyrir dögun. Ef við komumst í gegn um erfitt tímabil edrú höfum við eignast vopn í batanaum sem við getum notað aftur og aftur.
Ef við föllum kunnum við að finna fyrir sektarkennd og skömm. Við skömmumst okkar fyrir að hafa fallað en við getum ekki bjargað lífi okkar og mannorði samtímis. Við höfum komist að því að það er best að koma sér aftur inn í prógrammið eins fljótt og hægt er. Það er betra að kyngja stoltinu en að deyja eða missa vitið endanlega.
Á meðan okkur tekst að finna til þakklætis fyrir að fá að vera edrú reynist okkur auðveldara að vera edrú. Besta aðferðin til að láta í ljós þakklæti er að bera boðskapinn um reynslu okkar, styrk og vonir til fíkla sem enn þjást. Við erum reiðubúin að vinna með öllum fíklum sem þjást.
Því fylgir margs konar dýrmæt lífsreynsla að lifa samkvæmt prógramminu dag hvern. Ef við finnum fyrir ómótstæðilegri löngun til að nota hefur reynslan kennt okkur að hringja í fíkil í bata og fara á fund.
Fíklar í neyslu eru sjálfhverfir, reiðir, hræddir og einmanna. Í batanum öðlumst við andlegan þroska. Í neyslu vorum við óheiðarleg, eigingjörn og oft lögð inn á stofnanir. Prógrammið gerir okkur kleift að vera ábyrgir og gegnir þjóðfélagsþegnar.
Þegar við förum að virka í samfélaginu öðlumst við frelsi til að forgangsraða rétt og gera það sem fyrir liggur í réttri röð. Með því að fylgja reynslusporunum tólf verðum við fær um að breytast úr því sem við vorum í fólk sem stjórnast af æðri mætti. Með aðstoð trúnaðarmanneskjunnar okkar eða andlegs leiðtoga lærum við smám saman að leggja allt traust okkar á æðri mátt okkar.