FIMMTI KAFLI
HVAÐ GET ÉG GERT?
Byrjaðu þitt eigið prógramm með því að stíga fyrsta sporið sem lýst er í kaflanum hér á undan, Hvernig það virkar. Þegar við höfum loksins viðurkennt fyrir okkur sjálfum, innst inni, að við erum vanmáttug gagnvart fíkn okkar höfum við stigið stórt skref í átt til bata. Mörg okkar höfðu efasemdir á þeim tíma, svo þú skalt gefa sjálfum/sjálfri þér tækifæri og vinna þetta eins ítarlega og þú getur frá byrjun. Farðu því næst í annað sporið og þannig áfram koll af kolli og þegar fram líða stundir muntu sjálf(ur) öðlast þinn eigin skilning á prógramminu. Ef þú ert á einhvers konar stofnun og ert ekki í neyslu í augnablikinu geturðu reynt þennan lífsstíl skýr í kollinum.
Þegar þú hefur verið látin(n) laus skaltu halda áfram í daglegu prógrammi og setja þig í samband við félaga í N.A. samtökunum. Þetta geturðu gert bréfleiðis, í síma eða augliti til auglitis1. Enn betra er þó að koma á fund. Þar geturðu fengið svör við mörgu af því sem nú veldur þér hugarangri.
Það sama á við þótt þú sért ekki á stofnun. Hættu að nota í dag. Flest okkar geta það í átta til tólf klukkustundir sem við gætum alls ekki í lengri tíma en það. Ef þráhyggjan og fíknin verða yfirþyrmandi skaltu fresta neyslu um fimm mínútur í einu. Mínúturnar verða að klukkustundum og klukkustundirnar að dögum, þú losnar undan oki vanans og öðlast einhverja hugarró. Kraftaverkið á sér stað þegar þú gerir þér grein fyrir því að þú hefur verið svipt(ur) lönguninni til að nota. Þú ert hætt(ur) að nota og byrjaður/byrjuð að lifa.
Fyrsta skrefið í átt til bata er að hætta neyslu. Við getum ekki vænst þess að prógrammið virki fyrir okkur ef hugur okkar og líkami eru enn mengaðir af efnum. Við getum gert þetta hvar sem er, jafnvel í fangelsi eða á stofnun. Við gerum það á hvern þann hátt sem við getum, án aðstoðar eða með afeitrun, allt til að verða edrú.
Að þróa með okkur skilning á Guði eins og hann kemur okkur fyrir sjónir er eitthvað sem við ráðum við. Við getum líka notað sporin til að laga viðhorf okkar. Okkar skýrustu hugsanir koma okkur í vandræði. Við gerum okkur grein fyrir því að breytinga er þörf. Sjúkdómur okkar fól mun meira í sér en fíkniefnaneyslu svo batinn verður að fela meira í sér en einfalt bindindi. Bati er gagnger breyting á hugmyndum okkar og viðhorfum.
Til að haldast edrú verðum við að vera fær um að horfast í augu við vandamál. Ef við áttum við vandamál að stríða í fortíðinni er ólíklegt að einfalt bindindi leysi þau. Sektarkennd og áhyggjur geta komið í veg fyrir að við lifum á líðandi stund. Afneitun á sjúkdómnum og aðrar efasemdir halda okkur veikum. Mörgum okkar finnst fráleitt að við getum verið hamingjusöm án fíkniefna. Við erum þjökuð af ótta og andlega vanheil og höldum að það sé engin leið að losna úr neyslu. Við kunnum að óttast að vinir okkar hafni okkur ef við verðum edrú. Þessar tilfinningar einkenna marga fíkla sem þrá bata. Við gætum líka verið þjökuð af ofurviðkvæmu stolti. Nokkrar algengustu afsakanirnar fyrir neyslu eru einmanaleiki, sjálfsvorkunn og ótti. Óheiðarleiki, þröngsýni og skortur á fúsleika eru þrír af okkar verstu óvinum. Sjálfshyggjan er meginstoð sjúkdómsins.
Við höfum komist að því að gömlu hugmyndirnar okkar og gamla hegðunin hjálpa okkur ekki að vera edrú og lifa betra lífi. Ef við leyfum okkur að staðna og halda dauðahaldi í ólæknandi töffaraskap og banvænt "kúl" erum við að lúta í lægra haldi fyrir sjúkdómseinkennunum. Eitt vandamálið er að okkur fannst auðveldara að breyta því hvernig við skynjum raunveruleikann en að breyta raunveruleikanum. Við verðum að gefa þetta upp á bátinn og horfast í augu við þá staðreynd að raunveruleikinn og lífið halda áfram hvort sem við sættum okkur við það eða ekki. Við getum aðeins breytt því hvernig við bregðumst við og hvernig við sjáum okkur sjálf. Þetta er okkur nauðsynlegt til að okkur skiljist að breytingar verða smám saman og að bati er þróunarferli.
Að fara á fund daglega að minnsta kosti fyrstu níutíu dagana er heillaráð. Því fylgir sérstök tilfinning fyrir fíkla að uppgötva að til er annað fólk sem glímir við sömu vandamál og þeir, bæði úr fortíð og í nútíð. Líklega munum við ekki eitt orð, eitt andlit eða eina hugsun frá fyrsta fundinum okkar. Með tímanum slökum við á og njótum andrúmslofts sem einkennist af bata. Fundir styrkja bata okkar. Við kunnum að vera hrædd til að byrja með af því að við þekkjum engan. Sum okkar halda að við þörfnumst ekki funda. En þegar sverfur að förum við á fund og finnum til léttis. Fundir minna okkur á það hvernig fyrir okkur var komið, en þó fyrst og fremst á það hvert við stefnum í batanum. Þegar við förum reglulega á fundi lærum við gildi þess að ræða við aðra fíkla með sömu vandamál og markmið og við sjálf. Við verðum að opna okkur og þiggja kærleikann og skilninginn sem við þörfnumst til að geta breyst. Þegar við kynnumst félagsskapnum og grundvallarreglunum og förum að framkvæma eftir þeim byrjum við að þroskast. Við einbeitum okkur að augljósustu vandamálunum og sleppum tökunum á hinum. Við gerum það sem fyrir liggur og eftir því sem okkur vex ásmegin komum við sjálfkrafa auga á ný tækifæri til að bæta okkur sjálf.
Nýju vinirnir okkar í samtökunum munu hjálpa okkur. Sameiginlegt markmið okkar er bati. Við horfumst í augu við heiminn í sameiningu, edrú. Okkur finnst við ekki lengur vera úti í horni, leiksoppar atburða og kringumstæðna. Það breytir öllu að eiga vini sem stendur ekki á sama um að við þjáumst. Við finnum okkur samastað í félagsskapnum og tilheyrum hópi sem hjálpar okkur í batanum. Okkur hefur ekki verið treystandi svo lengi að flestir vina okkar og vandamanna munu efast um bata okkar. Þeir halda að hann verði ekki varanlegur. Við þurfum á fólki að halda sem skilur sjúkdóminn og bataferlið. Á fundum deilum við reynslu okkar með öðrum fíklum, spyrjum spurninga og fræðumst um sjúkdóminn. Við lærum nýjar aðferðir til að lifa. Við erum ekki lengur takmörkuð af gömlu hugmyndunum okkar.
Smám saman koma nýjar aðferðir til að lifa í stað gamals vana. Við verðum fús til að breytast. Við förum reglulega á fundi, fáum símanúmer og nýtum okkur þau, lesum okkur til og, það sem skiptir mestu máli, notum ekki. Við lærum að deila með öðrum. Ef við segjum ekki einhverjum frá því að okkur líði illa er sjaldgæft að þeir taki eftir því. Þegar við biðjum um hjálp er okkur veitt hún.
Annað vopn í baráttunni fyrir bata er að taka þátt í félagsskapnum. Eftir því sem við kynnumst honum betur lærum við að láta prógrammið ganga fyrir og taka því rólega í öðrum efnum. Við byrjum á að biðja um hjálp og prófa það sem fólkið á fundinum mælti með. Það er til bóta að leyfa öðrum í hópnum að hjálpa sér. Með tímanum verðum við fær um að gefa það áfram sem okkur hefur verið gefið. Við lærum að þjónusta við aðra losar okkur undan sjálfum okkur. Vinna okkar getur hafist á einfaldri framkvæmd: að tæma öskubakka, hella upp á kaffi, taka til, raða upp stólum fyrir fundi, opna dyrnar, leiða fund og dreifa lesefni. Þetta allt hjálpar okkur að finnast við vera hluti af félagsskapnum.
Okkur hefur fundist gagnlegt að hafa trúnaðarmanneskju og nýta okkur hana. Trúnaðarmennska hefur tvöfalt vægi. Hún hjálpar bæði nýliðanum og trúnaðarmanneskjunni. Edrútími og reynsla trúnaðarmanneskjunnar getur verið mjög mismunandi eftir því hve mikið er af trúnaðarfólki á svæðinu. Trúnaðarmennska fyrir nýliða er líka á ábyrgð hópanna. Mælt er með henni á óformlegan hátt, en í henni birtist kjarni lausnar N.A. samtakanna – einn fíkill að hjálpa öðrum.
Ein stórkostlegasta breytingin sem verður á högum okkar er fólgin í persónulegum samböndum. Fyrsta samband okkar við aðra er oft við trúnaðarmanneskjuna okkar. Það léttir okkur lífið sem nýliðum að geta treyst á þagmælsku og dómgreind einhvers annars. Við uppgötvum að það að treysta öðrum með meiri reynslu er styrkur en ekki veikleiki. Samkvæmt reynslu okkar er besta vörnin gegn falli að vinna sporin. Trúnaðarmanneskjur okkar og vinir geta ráðlagt okkur hvernig best er að vinna þau. Við getum rætt við þau um merkingu sporanna. Þau geta búið okkur undir þá andlegu reynslu að lifa samkvæmt sporunum. Að biðja Guð, eins og við skiljum hann, um hjálp eykur skilning okkar á sporunum. Þegar við erum tilbúin verðum við að láta reyna á þessa nýfundnu aðferð til að lifa. Við lærum að prógrammið virkar ekki ef að við reynum að laga það að lífi okkar. Við verðum að læra að laga líf okkar að prógramminu.
Í dag leitum við lausna, ekki vandamála. Í tilraunaskyni látum við reyna á það sem við höfum lært. Við höldum því sem við þurfum og hendum hinu. Við finnum að með því að vinna sporin, rækta vitundarsamband okkar við æðri mátt, tala við trúnaðarmanneskjuna okkar og deila reynslu okkar með nýliðum vöxum við andlega.
Reynslusporin tólf eru notuð sem prógramm til bata. Við lærum að við getum leitað til æðri máttar eftir hjálp til að ráða fram úr vandamálum okkar. Þegar við segjum frá reynslu okkar af því að leysa vandamál, sem héldu okkur heljargreipum hér áður, finnum við til vellíðunar sem gefur okkur styrk til að byrja að leita að Guðs vilja fyrir okkur.
Við trúum því að æðri máttur okkar muni annast okkur. Ef við reynum af heiðarleika að gera Guðs vilja eins vel og við getum, verður ekkert okkur um megn. Að leita vilja æðri máttar er andleg grundvallaregla sem finna má í sporunum. Að vinna sporin og fylgja þessum grundvallarreglum einfaldar líf okkar og breytir gömlum viðhorfum okkar. Þegar við viðurkennum að líf okkar er orðið stjórnlaust þurfum við ekki að verja sjónarmið okkar. Við verðum að sætta okkur við það hvernig við erum. Við þurfum ekki lengur að hafa alltaf á réttu að standa. Þegar við veitum okkur sjálfum þetta frelsi getum við leyft öðrum að hafa rangt fyrir sér. Frelsi til að breytast fylgir í kjölfar þess að sætta sig við sjálfan sig.
Að deila reynslu okkar með öðrum fíklum er grundvallaratriði í prógramminu. Þessi hjálp getur aðeins komið frá öðrum fíkli. Þessi hjálp felst í því að segja: "Eitthvað þessu líkt kom fyrir mig og það sem ég gerði var ..." Við deilum reynslu okkar, styrk og vonum með öllum sem þrá okkar leið til að lifa, en dæmum hvorki né prédikum. Ef það hjálpar einni manneskju að segja henni frá sársauka okkar var hann þjáningarinnar virði. Við styrkjum bata okkar sjálfra með því að deila honum með þeim sem biðja um hjálp. Ef við höldum því, sem við höfum að gefa, fyrir okkur sjálf missum við það. Orð hafa ekkert að segja fyrr en við hrindum þeim í framkvæmd.
Við gerum okkur grein fyrir andlegum þroska okkar þegar við verðum fær um að hjálpa öðrum. Við hjálpum öðrum þegar við tökum þátt í þjónustu og reynum að bera fíklum sem enn þjást boðskapinn um bata. Við lærum að við höldum því sem við höfum öðlast með því einu að gefa það áfram. Reynsla okkar sýnir einnig að mörg persónuleg vandamál okkar leysast af sjálfu sér þegar við losnum undan oki okkar sjálfra með því að hjálpa þeim sem þjást. Við gerum okkur grein fyrir því að fíkill getur best skilið og hjálpað öðrum fíkli. Það er sama hve mikið við gefum, alltaf er annar fíkill að leita að hjálp.
Við höfum ekki efni á að missa sjónar á mikilvægi trúnaðarmennsku og þess að veita ráðvilltum fíklum sem vilja hætta neyslu sérstaka athygli. Reynslan sýnir greinilega að þeir sem fá mest út úr Narcotics Anonyomous prógramminu eru þeir sem trúnaðarmennska skiptir máli. Við tökum því fagnandi að vera beðin um trúnaðarmennsku því hún veitir okkur færi á að göfga enn frekar reynslu okkar af N.A.
Að vinna með öðrum er aðeins upphafið að þjónustu. N.A. þjónusta býður okkur að eyða miklu af tíma okkar beinlínis í að hjálpa fíklum sem þjást og tryggja þannig um leið viðgang samtakanna. Þannig höldum við því sem við höfum með því að gefa það.
1 Allar upplýsingar um N. A. samtökin á Íslandi og N. A. fundi má finna á heimasíðu samtakanna: www.nai.is